Ki Aiñ Jong Ka Jingbatai

Ha kaba pule ïa Baibl, nga la shem ïa kine ki aiñ ki rukom harum kiba la long ka jingmyntoi bakhraw ïa nga, bad mynta nga la ai ïa ki sha ki paidbah da ka jingkyrpad bakyrpang. Ïa kawei pa kawei ka hukum ne ka aiñ dei ban da pule bha, da kaba pynïasoh lang bad ki dkhot Baibl ba la ai, lada u khynnah skul jong ka Baibl un ïoh jingmyntoi na ki.

KI AIÑ BAD KI JINGPYNSHISHA

1. Kawei pa kawei ka kyntien ka dei ban don ïa la ka jong ka jingkit jingmut kaba biang halor ka sobjek ba la pyni ha ka Baibl. – Mathaios 5:18

2. Baroh ki jingthoh bakhuid ki long kiba donkam, bad yn lah ban sngewthuh da ka jingnang ban pynïadei bad da ka jingpule kaba minot. – 2 Timothi 3:15-17

3. Ym don kaei kaei ïa kaba la pynpaw ha ka jingthoh bakhuid kaba lah lane ba yn sa buhrieh na kito kiba pan ha ka jingngeit, khlem da artatien. – Deuteronomi 29:29; Mathaios 10:26,17; 1Korinth 2:10; Philipi 3:15; Isaïah 14:11, Mathaios 21:22; Ioannis 14:13,14; 15:7; Jakob 1:5,6; 1Ioannis 5:13-15.

4. Ban sngewthuh ïa ka jinghikai, wanrah lang ïa ki jingthoh bakhuid baroh halor ka sobjek kaba phi kwah ban tip; bad kumta to ai ba kawei pa kawei ka kyntien kan don ïa la ka jong ka bor ktah kaba biang, bad lada phi lah ban thaw ïa la ka jong ka jinghikai khlem da don ka jinglenpyrshah, phin ym lah ban bakla. – Isaïah 28:7-29; 35:8; Proberb 19:27; Loukas 24:27,44,45; Rom 16:26; Jakob 5:19; 2Petros 1:19,20.

5. Ka jingthoh bakhuid ka dei ban long ka nongbatai ïa la ka jong hi, namar ka long ka aiñ dalade ïalade. Lada nga ap bad shaniah tang ha u nonghikai ban batai ïa ka ha nga, bad un shu tharai ïa ka jingmut jong ka, lane u thrang ba kan long katkum ka aiñ jingngeit jong ka balang jong u, lane ba un shu pyrkhat stad, kumta ka jingtharai, ka jingthrang, ka aiñ jingngeit, lane ka jingstad jong u ka long ka aiñ ka rukom jong nga, te ym ka Baibl. – Salm 19:7-11; 119:97-105; Mathaios 23:8-10; 1Korinth 2:1216; Esekiel 34:18,19; Loukas 11:52; Malakhi 2:7,8.

6. U Blei u la pynpaw ïa kiei kiei kiban sa wan ne kiban sa jia, da ki jingithuhpaw, ki dur bad ki pharshi, bad ha kane ka rukom ïa kijuh kiei kiei bunsien la ïai pynpaw biang biang, da kiwei pat ki jingithuhpaw, lane ha kiwei pat ki dur, bad ki pharshi. Lada phi kwah ban sngewthuh ïa ki, phi dei ban pynïasoh ïa ki baroh ha kawei. – Salm 89:19; Hosia 12:10; Habakkuk 2:2; Ki Kam 2:17; 1Korinth 10:6; Hebru 9;9,24; Salm 78:2; Mathaios 13:13,34; Jenesis 41:1-32; Daniel 2:7 bad 8; Ki Kam 10:9-16.

7. Ïa ki jingithuhpaw barabor la ju thoh kumne. – 2Korinth 12:1.

8. Ki dur barabor ki don ka jingmut pharshi, bad la pyndonkam bunsien ha ki jingïathuhlypa, ban ïengpli ïa kiei kiei, ïa ki por bad ki jingjia kiban jia ha ka lawei; kum ka nuksa u lum, kaba mut ka hima/sorkar; ki mrad khlaw, kaba mut ki hima; ki um, kaba mut ki briew/paidlang; ka sharak, kaba mut Ka Ktien jong U Blei; ka sngi, kaba mut ka snem. – Daniel 2:35,44; 7:8,17; Jingpynpaw 17:1,15. Salm 119:105; Esekiel 4:6.

9. Ïa ki pharshi la pyndonkam kum ka jingïanujor ban batai ïa ki jinghikai, bad ïa ki dei ban batai ha kajuh ka rukom kumba leh ïa ki dur da ki jinghikai bad ka Baibl. Markos 4:13.

10. Ki dur teng teng ki kit ar ne bun ki jingmut kiba ïapher, kumba ïa ka sngi la pyndonkam ha ka rukom jong ka pharshi ban ïengpli ïa lai tylli ki jait por: 1) Kabym thikna, 2) Kaba thikna, kawei ka sngi na ka bynta kawei ka snem, 3) Kawei ka sngi na ka bynta ka shihajar snem. Lada phi buh ha ka jingkheiñ kaba beit kan ïahapsur bad ka Baibl bad kan sngew shongnia, lym kumta kan ym long. – Eklesiastis 7:14; Esekiel 4:6; 2Petros 3:8.

11. Kumno yn lah ban tip ynda haba ïa ka kyntien la pyndonkam kum ka dak ne ka dur. Lada ka long shongnia kumba ka long, bad lada kam pynjot ïa ka hukum tynrai jong ka mariang, kumta ïa ka dei ban sngewthuh kumba ka long, lym kumta, ïa ka dei ban sngewthuh ba ka dei ka dur ne ka dak kaba ïengpli ïa kaei kaei. – Jingpynpaw 12:1,2; 17:3-7.

12. Ban nang ne sngewthuh ïa ka jingmut bashisha jong ki dur, wad ïa kato ka kyntien jong ka dur lyngba ka Baibl jong phi, bad hangta ba phi shem ba ka batai, buh ïa kata ka jingbatai ha kata ka dur ba phi ïoh, bad lada ka long kaba shongnia phim donkam ban wad shuh, lada kam long, peit biang.

13. Ban tip lada ngi don ne em ïa ka histori ba jia shisha na ka bynta ka jingpyndep ïa ka jingïathuhlypa. Lada phi shem ïa kawei pa kawei ka ktien jong ka jingïathuhlypa (hadien ba ïa ki dur la sngewthuh shai) ba la dep pyndep shisha, kumta to tip ba ka histori jong phi ka long ka jingjia kaba shisha. Hynrei lada iwei i kyntien i duna ha ka jingpyndep, kumta phi dei ban khmih sa ïa kawei pat ka jingjia, lane ap ïa ka jingsan jong ka ha ka lawei. Naba U Blei u sumar ba ka histori bad ka jingïathuhlypa kin ïa mynjur kawei ïa kawei pat, khnang ba u khun bangeit shisha jong U Blei un ym shem ka jinglehraiñ. – Salm 22:5; Isaïah 14:17-19; 1Petros 2:6; Jingpynpaw 17:17; Ki Kam 3:18.

14. Ka hukum kaba kongsan eh ïa baroh ka long ba phin don ka jingngeit. Ka dei ka jingngeit kaba dawa ïa ka jingknia ne jinglen lade, bad lada buh ha ka jingtynjuh, uwei un aiti ïa kata kaba u la ieit eh ha ka pyrthei, ka pyrthei bad baroh ka jingkwah brai jong ka, ka jinglong, ka rukom im, ka kam ka jam, ki lok ki jor, ka ïing, ki jingpyntngen bad ki burom bakynjapyrthei. Lada kano kano na kine kan khang ïa ka jingngeit jong ngi ban ngeit ha kano kano ka bynta jong ka ktien U Blei, kan pyni ba ka jingngeit jong ngi ka long kaba thala. Bad ngin ym lah hi ruh ban ngeit katba iwei na kine ki jingthmu ki dang don ha ki dohnud jong ngi. Ngi dei ban ngeit ba U Blei Un ym pynduh ei noh ïa ka Ktien lajong. Bad ngi lah ban shaniah ba ma U Uba kynmaw ïa ki sim ïing, bad Uba niew ïa ki sñiuh ha ka khlieh jong ngi, Un da ïa ka transleshon (ka jingpynkylla ktien) jong ka Ktien jong U, bad Un buh ïa ki pud sawdong ïa ka, bad Un da ïa kito kiba shaniah shisha ha U Blei, bad kiba buh jingshaniah lypa ha ka Ktien jong U, na kaban bakla na ka jingshisha, watla kim sngewthuh Hebru ne Grik.

Kine ki long ki katto katne na ki aiñ ki rukom kiba donkam eh kiba nga la shem ba ka Ktien U Blei ka la ai bor ïa nga ban sot bad ban bud, na ka bynta ka jingryntih bad ka jingthikna. Bad lada ngam shym la shah shukor palat, ha kaban leh ïa kane, nga la shem ïa ka Baibl, kum kaba bha, kawei na ki kot kaba synlar tam, bashai bad banep jingmut tam ba la ju thoh, kaba don ha ka ïa ki jingpynshisha ha lade hi shaphang ka tynrai bakynja-blei jong ka, bad kaba dap da baroh ki jait jingtip kaba ka dohnud jong ngi ka kwah ban tip ne sngewbha. Nga la shem ïa ka jingkynshew ïa kaba ka pyrthei kam lah ban ai. Ka ai ïa ka jingsuk jai haba ngeit, bad ïa ka jingkyrmen baskhem ha ka lawei. Ka kyrshan ïa ka jingmut jingpyrkhat ha ki por bajynjar, bad ka hikai ïa ngi ban sngewrit ha ka por ba manbha. Ka pynkhreh ïa ngi ban ieit bad ban leh bha ïa kiwei, bad ban sngewthuh ïa ka jingkordor jong ka mynsiem. Ka pynlong ïa ngi ban nud bad ban shlur na ka bynta ka jingshisha, bad ka pynkhlaiñ ïa ka ksangti ban ïaleh pyrshah ïa kaba bakla. Ka ai ha ngi ïa ka atiar kaba khlaiñ ban pynjot ïa ka jingbymngeit, bad ka pyntip ha ngi ïa ka dawai kaba tang ma ka hi na ka bynta ka pop. Ka bthah ha ngi kumno ïa ka jingïap yn sa jop, bad kumno ïa ka jingkhum jong ka jingïap yn sa jop, bad kumno ïa ka jingkhum jong ka jingtep yn dei ban pynpra. Ka ïathuh ha ngi ïa ki jingjia ha ka lawei, bad ka pyni ïa ka jingpynkhreh kaba donkam na ka bynta ban ïakynduh ïa ki. Ka ai ha ngi ïa ka lad ban ïakren bad U Syiem ki Syiem, bad ban pynpaw ïa ki hukum kiba bha tam ba la ju pyntreikam. Kane ka dang dei tang ka jingïohi kaba tang na sla ïa ka jingkordor jong ka; pynban katno ngut shuh ki mynsiem kiba la jot kim ñiewkor ïa ka, lane, kaba ïaryngkat bad ka jingsniew, ka dei ka jingshim ïa ka Baibl kum ka jingmaïan ba la buhrieh kaba ym lah ban sngewthuh. Ko, ki nongpule baieit jong nga, to pynlong ïa ka ka jingpule kaba kongsan tam. To pyrshang bha ïa ka, bad phin sa shem ba ka long thik kumba nga la ong. Hooid, kum ka Syiem jong ka Sheba, phin sa ong ba shiteng ym pat shym la ïathuh lut. Ka thiologi ba la hikai ha ki skul jong ngi la ju pynshong nongrim barabor ha ki katto katne ki aiñ jingngeit jong ka balang. Ka lah ban shim ïa ka jingmut jingpyrkhat bathylli bad ban shon jingmut ïa ka ha kane ka rukom, hynrei barabor kan sa shu kut tang ha ka jingshongshit niam. Ka jingmut jingpyrkhat kaba kylluid kan ym sngewhun bad ki jingpyni ne jingbatai jong kiwei. Lada nga long u nonghikai jong ki khynnah ha ka phang thiologi, ngan nang shuwa ban tip ïa ka jinglah jong ki bad ïa ka jingmut jingpyrkhat jong ki. Lada kine ki long kiba bha, ngan pynlong ïa ki ban pule ïa ka Baibl da lade hi, bad ngan phah ïa ki shabar kum kiba la laitluid ban leh bha ïa ka pyrthei. Hynrei lada kim don ka jingmut jingpyrkhat, ngan shon shap ïa ki da ki jingmut jingpyrkhat jong kiwei pat, ngan thoh buaid-niam ha ka khlieh jong ki, bad ngan phah ïa ki shabar kum ki mraw!

*******